كرور مىرسد به اين بزرگوار انحصار داشت . آن گروه سعادت‌پژوه فتاوى وى را مناط صحت عمل مىدانستند و رسالهء نجاة العباد را همى در بغل مىداشتند . در جلوس ميمنت مأنوس اعليحضرت اقدس صاحبقرانى خلد الله سلطانه از نجف اشرف كه محل اقامت و مركز ترويج او بود محض اداء مراسم تهنيت تاجگذارى و تبريك جلوس بر سرير شهريارى رسول مخصوص به دربار معدلتمدار فرستاد و از جانب كارگزاران دولت عليه در حق فرستادهء وى انواع تكريمات و تشريفات به ظهور رسيد . از شاگردان اين رئيس عصر و فقيه اعظم گروهى انبوه به درجهء اجتهاد نايل گرديدند . مىگويند - و العهدة على الراوى - كه در اجازه دادن و تصديق اجتهاد فرمودن آن مداقه كه اين زمان سيرهء بزرگان دين است و مجيزين « * » مجتهدين ، هيچ به كار نمىبست و ملكهء استنباط احكام و استخراج فروع را ثالث اكسير اعظم و حجر مكرم نمىدانست و چون يكى از خاصه‌گان اصحابش در تأهل كسى براى اجازت خدشه مىنمود از در طيبت و مزاح مىفرمود : « خله يأكل الخبز » . حقوق شرعيه و وجوهات فرقهء اثنى عشريه سالهاى دراز از راههاى دور به حضور فيض ظهور او و اصل مىشد و از اين رهگذر تربيت تلاميذ و ترويج علوم را وسايل حاصل مىگرديد . عمدهء تكميل مقامات آن خداوند كرامات در محضر فقيه اكبر حجة الحق شيخ جعفر صاحب كشف الغطاء شده است و در نهرى كه از فرات به سمت غرى شريف منشق گرديده مىگويند قرب هشتاد هزار تومان زر نقد مصروف داشت و مفيد نيفتاد . و از اجلهء مآثرش استاد الكل رئيس اعظم شيخ مرتضى الانصارى اعلى الله مقامه است كه از برآمدگان مدرس شريف و پروردگان محضر اقدس او مىباشد و زمانى قبل از رحلتش وى را خليفهء منصوص و نايب مخصوص قرار داد و حاضرين و مجاورين عتبات عاليه از طبقات اهالى الى اعراب حوالى همه را از تعيين شيخ مرتضى رضوان الله عليه مستحضر ساخت . لهذا بعد از ارتحالش اختلافى پديد نگرديد و مردم برحسب تصريح وى علامهء انصارى را اعلم عصر دانسته تقليد همىكردند و اولين نايب عام امام عليه السلام همىدانستند . و از جمله شرايف آثار اين بزرگوار كتاب جواهر الكلام است كه فى الحقيقة از مفاخر اسلام است . فوت اين فقيه اعظم شريعت اقوم در سال يكهزار و دويست و شصت و هشت هجرى مقارن اوائل اين دولت ابد بنياد به نجف اشرف اتفاق افتاد و در دار الخلافهء طهران بلكه در جميع بلاد ايران بل و غيرها مجالس فاتحه و لوازم ختم تشكيل يافت و در جوار امير المؤمنين صلوات الله عليه به خاك رفت ، قدس الله تعالى نفسه و طيب رمسه . شيخ الطايفة استاد الكل حجة الحق رئيس الاسلام حاج شيخ مرتضى الانصارى انار الله برهانه و اناله رضوانه در عداد فحول مشاهير اسلام بلكه از صناديد رجال عالم است . به علو درجهء اجتهاد و كثرت عدد تلاميذ و بعد صيت تصانيف و غور فكرت عميق ، با تسلم مقام زهد و قدس

--> ( * ) - اصل : مخبرين ، مرحوم محبوبى « مميزين » خوانده .